Kritika

Roman Put, američkog pisca Kormaka Makartija, jedno je od dela savremene svetske književnosti koje je uspelo da za veoma kratko vreme stekne status modernog klasika. U svetu književnosti Makarti već duže vreme važi za pisca koji je svojim radom i talentom doprineo kvalitetu svetske kulturne baštine.
Kritičari su ga najčešće poredili sa Foknerom, a svojim osećajem za duboko smisaone intertekstualne književne relacije, posebno imajući u vidu biblijske analogije u romanu Put, doveden je u literarnu vezu i sa nikad prevaziđenom veličinom američkog književnog stvaralaštva – Melvilom!
Na srpskom jeziku, a zahvaljujući izdavačkoj kući Beobook, tek nam je dostupan Makartijev deseti roman Put, objavljen 2006. godine, a za koga je ovaj autor i nagrađen Pulicerovom nagradom za književnost 2007.godine. Neobična atmosfera ovog romana rezultat je svedenosti likova, njihovih psiholoških profila, njihove radnje, samim tim i fabule romana tek na nivo strogo neophodnog. Takvu oskudnost prati i primereno sličan stilski izraz.
Glavni likovi su otac i dečak - likovi bez imena. Personalna redukcija izrečena gestom imenovanja opštim imenicama ide u prilog ideji o uprošćenosti i svedenosti egzistencije savremenog čoveka na puke elemente preživljavanja, na banalizovanje individualnosti, posebne vrednosti svake ljudske jedinke. Svi se izjednačavamo pred nemogućnosti prevazilaženja opštih slabosti i mana, i svi se nosimo sa činjenicom ’istog kraja’.
Život prolazi u potrazi za nečim boljim. To je jedini dinamički motiv pokretač dva glavna lika. Oni se kreću kroz ogoljeni prostor u potrazi za nekim lepšim, ’životnijim’, ali ne nalaze ga. Sreću ubogog starca Iliju - jedino lično ime u romanu, mada starac priznaje da je i ono lažno. Upravo ovo ime povlači konce čiji su počeci su biblijskom tekstu (ali i u Melvilovom Mobi Diku...). Činjenica da je i to ime lažno otvara mogućnost za neki novi diskurs filozofske prirode, a koji bi mogao da govori o relativizovanju kanonizovanih vrednosti ljudske civilizacije.
Nepresušnost meditacija različitih uporišta i različitih izvora nad ovim tekstom i jeste njegova glavna lepota i vrednost, kao i uzrok izuzetno brzog uspostavljanja bitnog statusa među proznim ostvarenjima u svetu savremenog književnog stvaralaštva.